Mënyra se si mendojmë ndikon drejtpërdrejt në mënyrën si e shohim veten, si përballemi me vështirësitë dhe si marrim vendime.
Disa modele të të menduarit mund të ulin vetëvlerësimin dhe të ndikojnë negativisht në shëndetin mendor, edhe kur nuk e kuptojmë menjëherë.
Ekspertët e psikologjisë i përshkruajnë këto si modele mendimi që shtrembërojnë mënyrën se si e shohim realitetin. Njohja e tyre është hapi i parë për t’i kontrolluar.
1. Të menduarit ekstrem: gjithçka ose asgjë
Një nga mënyrat më të zakonshme të të menduarit negativ është ndarja e gjërave në vetëm dy mundësi: sukses i plotë ose dështim total.
Një gabim në punë mund të interpretohet si paaftësi e plotë, ndërsa një mangësi e vogël në rolet familjare mund të krijojë ndjenjën e fajit.
Në vend që gjithçka të shihet bardh e zi, është e rëndësishme të pranohet se askush nuk është perfekt dhe se gabimet janë pjesë normale e jetës.
2. Përgjithësimi i një situate negative
Një dështim i vetëm mund të krijojë bindjen se gjithçka do të shkojë keq edhe në të ardhmen.
Për shembull, disa refuzime pune mund të çojnë në mendimin se një person nuk është i aftë ose nuk do të ketë sukses.
Një situatë e vështirë nuk përcakton vlerën e një personi dhe as të ardhmen e tij.
3. Mospranimi i komplimenteve
Shumë njerëz e kanë të vështirë të pranojnë vlerësimin nga të tjerët. Kur dikush i përgëzon për një arritje, ata mund ta minimizojnë duke thënë se “nuk ishte ndonjë gjë e madhe”.
Ky qëndrim mund të dobësojë vetëbesimin dhe të krijojë bindjen se nuk e meritojnë vlerësimin.
Pranimi i një komplimenti është një mënyrë për të njohur punën dhe përpjekjen personale.
4. Lejimi i emocioneve të kontrollojnë vendimet
Frika dhe pasiguria shpesh mund të ndikojnë në mënyrën se si marrim vendime.
Një person mund të heqë dorë nga një ide apo mundësi jo sepse nuk është i aftë, por sepse ndihet i frikësuar nga rezultati.
Vendimet duhet të bazohen te faktet dhe jo vetëm te emocionet e momentit.
5. Fajësimi i vetes për çdo gjë
Kur diçka nuk shkon sipas planit, disa njerëz marrin menjëherë përgjegjësinë edhe për situata që nuk varen prej tyre.
Një problem në punë, një gabim i dikujt tjetër apo një situatë e paparashikuar mund të mos ketë lidhje me ta.
Të kuptuarit se jo çdo gjë është nën kontrollin tonë ndihmon në uljen e fajit dhe presionit psikologjik.
6. Nxjerrja e shpejtë e përfundimeve
Një tjetër model i zakonshëm është përpjekja për të kuptuar çfarë mendojnë të tjerët pa pasur prova.
Pasiguria mund të çojë në supozime negative, si mendimi se të tjerët po na gjykojnë ose nuk na vlerësojnë.
Në vend të skenarëve më të këqij, është më e dobishme të merren parasysh edhe mundësi të tjera.
Mendimet kanë ndikim të madh në mënyrën se si ndihemi dhe sillemi.
Të dallosh modelet negative dhe të mësosh t’i sfidosh ato mund të ndihmojë në përmirësimin e vetëvlerësimit dhe mirëqenies së përgjithshme.
