Disa njerëz arrijnë të funksionojnë normalisht edhe pasi kanë fjetur vetëm katër deri në gjashtë orë në natë, pa ndier lodhjen që zakonisht shkakton mungesa e pushimit. Shkencëtarët kanë zbuluar se në raste të rralla, kjo aftësi lidhet me mutacione gjenetike që ndikojnë në nevojën e organizmit për gjumë.
Një prej tyre është Aimee Pugh Bernard, profesoreshë e imunologjisë në Universitetin e Kolorados, e cila prej vitesh nuk ka pasur nevojë për shumë orë gjumë. Ajo zakonisht shkon në shtrat rreth orës 22:00 dhe zgjohet në 04:30. Edhe kur arrin të flejë vetëm pesë orë, ndihet energjike të nesërmen, shëtit qenin, stërvitet për një orë në palestër dhe nis punën që para orës 08:00. Sipas saj, kjo është diçka e zakonshme edhe në familjen e saj, pasi të njëjtin ritëm kanë babai dhe vëllai.
Mutacionet gjenetike që ndikojnë te gjumi
Lexo edhe:
Në vitin 2019, Bernard zbuloi arsyen e mundshme të kësaj veçorie. Ajo mësoi se mbart një mutacion gjenetik të lidhur me një gjendje të rrallë dhe të trashëgueshme, të njohur si “gjumi i shkurtër natyror familjar” (FNSS). Njerëzit që kanë këtë mutacion zakonisht zgjohen shumë herët dhe flenë nga katër deri në gjashtë orë e gjysmë në natë, pa përjetuar domosdoshmërisht pasojat e zakonshme të mungesës së gjumit.
Që prej identifikimit të këtij fenomeni, shkencëtarët kanë zbuluar edhe disa mutacione të tjera që lidhen me të. Studimet sugjerojnë se disa prej tyre mund të mos ndikojnë vetëm në uljen e nevojës për gjumë, por edhe të ofrojnë mbrojtje ndaj problemeve që shkakton pushimi i pamjaftueshëm, veçanërisht ndaj dëmtimeve të kujtesës.
Në një eksperiment të vitit 2019, studiuesit zbuluan se minjtë me një mutacion të lidhur me këtë veçori flinin më pak, por shfaqnin më pak probleme me kujtesën. Një tjetër studim sugjeroi se disa prej këtyre varianteve mund të ulnin edhe rrezikun e zhvillimit të një gjendjeje të ngjashme me Alzheimerin.
Një kërkim i vitit 2014, i kryer me dy binjakë, ku vetëm njëri prej tyre mbartte mutacionin, tregoi se ai flinte rreth një orë më pak se vëllai. Kur të dy u mbajtën zgjuar për 38 orë rresht, binjaku me mutacion shfaqi rreth 40% më pak gabime në testet e performancës. Studiuesit vunë re gjithashtu se, pavarësisht se flinte më pak, ai kishte pothuajse të njëjtën sasi gjumi të thellë si vëllai i tij.
Gjumi i pakët nuk është gjithmonë një avantazh
Sipas vlerësimeve shkencore, gjenetika mund të shpjegojë nga 30% deri në 65% të ndryshimeve në kohëzgjatjen e gjumit mes njerëzve. Një analizë e re, që përfshiu të dhënat e afro 650 mijë të rriturve, identifikoi rreth 244 zona të gjenomit që ndikojnë në këtë proces. Edhe pse secili variant i vetëm ka një ndikim të vogël, efektet e tyre mund të bashkohen dhe të krijojnë diferenca më të dukshme.
Megjithatë, jo të gjitha variantet gjenetike që lidhen me gjumin e shkurtër janë të dobishme. Një studim me 343 gra me çrregullim bipolar, të cilat kishin lindur, zbuloi se ato me prirje më të lartë gjenetike për të fjetur pak kishin gjysmën e rrezikut për të zhvilluar psikozë pas lindjes, krahasuar me gratë me prirje më të ulët.
Studiuesit mendojnë se këto gra mund të kenë zhvilluar një tolerancë më të madhe ndaj çrregullimeve të gjumit, duke u mbrojtur pjesërisht nga ndikimi që mungesa e pushimit mund të ketë në humor pas lindjes. Megjithatë, nevojiten kërkime të tjera për të konfirmuar këtë lidhje.
Nga ana tjetër, studime të tjera kanë treguar se disa variante gjenetike të lidhura me gjumin e shkurtër shoqërohen me rrezik më të lartë për pagjumësi, lodhje, simptoma depresive, ADHD dhe diabet të tipit 2. Kjo do të thotë se të kesh një predispozitë gjenetike për të fjetur më pak nuk të mbron automatikisht nga pasojat e mundshme shëndetësore.
Kur mendon se je mirë, por trupi thotë të kundërtën
Një tjetër problem është se njerëzit që besojnë se funksionojnë normalisht me pak gjumë mund të mos jenë gjykuesit më të mirë të gjendjes së tyre. Një studim me të rritur të shëndetshëm zbuloi se personat që kufizuan gjumin në vetëm katër ose gjashtë orë në natë shfaqën përkeqësim të vazhdueshëm në testet e aftësive njohëse. Megjithatë, pas dy javësh, ata e vlerësonin veten vetëm si “pak” të përgjumur.
Sipas studiuesit të gjumit Hans van Dongen, ndërsa performanca e njerëzve përkeqësohet gradualisht nga mungesa e pushimit, ata bëhen gjithnjë e më pak të vetëdijshëm për këtë dëmtim.
Kjo tregon se nuk mjafton vetëm të vlerësohet numri i orëve që një person fle apo mënyra se si ndihet kur zgjohet, për të kuptuar nëse organizmi i tij po përballon mirë gjumin e pakët. Disa njerëz janë vërtet më rezistentë ndaj mungesës së tij, ndërsa të tjerë mund të mos i vërejnë pasojat që ajo shkakton në përqendrim dhe performancë.
Në të ardhmen, zbulimet gjenetike mund t’i ndihmojnë shkencëtarët të dallojnë njerëzit që kanë vërtet nevojë për më pak gjumë nga ata që thjesht nuk i kuptojnë pasojat e pushimit të pamjaftueshëm. Gjithashtu, ato mund të hapin rrugën për trajtime që ndihmojnë organizmin të përballojë më mirë mungesën e gjumit.
Për Bernardin, zbulimi se mbart një mutacion të tillë ishte një lehtësim. Për vite me radhë ajo kishte menduar se ndoshta nuk dinte të relaksohej mjaftueshëm ose se pamundësia për të fjetur më gjatë lidhej me ngarkesën e përditshme.
“Tani kam një përgjigje. E di se, nga ana gjenetike, kështu jam unë dhe thjesht duhet ta pranoj”, thotë ajo./bbc
