Corriere della Sera rikthen historinë e mënyrës se si interneti dhe më pas rrjetet sociale u hapën për fëmijët dhe adoleshentët. Artikulli tregon se si studimet shkencore, zhvillimi i teknologjisë dhe ngritja e platformave sociale ndryshuan perceptimin e shoqërisë: nga ideja se interneti do të sillte një “të ardhme perfekte”, te shqetësimet për depresionin, ankthin dhe varësinë nga rrjetet sociale.
Në vitin 2009, studiuesja Shirley Atkinson paralajmëronte se frika e tepruar ndaj internetit për fëmijët nuk do të zgjidhte problemin. Sipas saj, edhe nëse prindërit ndalonin aksesin nga kompjuteri i shtëpisë, fëmijët do të gjenin mënyra të tjera për t’u lidhur në rrjet.
Debati për internetin dhe të miturit arriti kulmin në tetor të vitit 2010, gjatë forumit europian për sigurinë në internet në Luksemburg, ku u prezantuan rezultatet e projektit EU Kids Online. Studimi përfshiu më shumë se 25 mijë fëmijë nga 25 vende europiane, të moshës 9-16 vjeç, me intervista të zhvilluara në shtëpitë e tyre dhe me pjesëmarrjen edhe të prindërve.
Lexo edhe:
Projekti drejtohej nga sociologia Sonia Livingstone e London School of Economics, e cila kishte studiuar prej kohësh marrëdhënien e fëmijëve me mediat digjitale. Rezultatet treguan se rreziqet në internet ekzistonin, por ishin shumë më të rralla nga sa mendohej. Shumica e fëmijëve përdornin rrjetin për kërkime shkollore dhe për të komunikuar me miqtë.
Studimi arriti në një përfundim të rëndësishëm: fëmijët që përfitonin më shumë nga interneti ishin edhe ata që ekspozoheshin ndaj më shumë rreziqeve. Prandaj zgjidhja nuk ishte ndalimi, por edukimi digjital dhe zhvillimi i aftësisë për të identifikuar rreziqet. Studiuesit rekomanduan që prindërit të përfshiheshin më shumë dhe të mësonin vetë si funksionon interneti, duke përdorur edhe mjete si kontrolli prindëror.
Në atë periudhë dominonte një optimizëm i madh për teknologjinë.
Gazetari i Wired, Steven Berlin Johnson, në librin e tij Future Perfect (2012) argumentonte se miliarda njerëz të lidhur me internetin do të bashkëpunonin për të krijuar zgjidhje për problemet e botës.
Shembuj të tillë dukeshin se e konfirmonin këtë ide.
Në vitin 2014, një djalë 12-vjeçar me origjinë indiane në SHBA, Shubham Banerjee, ndërtoi në garazhin e shtëpisë një lloj printeri Braille me kosto të ulët duke përdorur një set robotik LEGO Mindstorms. Projekti i tij, i quajtur BraiGo, tërhoqi investime nga Intel dhe u bë simbol i potencialit krijues të brezit të ri të lidhur me teknologjinë.
Megjithatë, ndërsa flitej për krijues dhe programues të rinj që do të ndryshonin botën, realiteti në internet po ndryshonte. Rrjetet sociale po rriteshin me shpejtësi dhe shumica e të rinjve po kalonin gjithnjë e më shumë kohë duke ndjekur përmbajtje në platforma si Instagram dhe TikTok, të përzgjedhura nga algoritme që synonin t’i mbanin sa më gjatë online.
Studimi i parë që lidhi përdorimin e rrjeteve sociale me probleme të shëndetit mendor u publikua në vitin 2012 nga profesori serb Igor Pantic. Ai gjeti një lidhje statistikore mes kohës së shpenzuar në rrjete sociale dhe depresionit tek nxënësit e shkollave të mesme.
Megjithatë, mbeti e paqartë nëse rrjetet sociale shkaktonin depresionin apo nëse të rinjtë me probleme emocionale kalonin më shumë kohë online.
Debati u intensifikua në vitin 2017 kur psikologia Jean Twenge nga Universiteti i San Diego-s analizoi të dhënat mbi shëndetin mendor të adoleshentëve amerikanë dhe vuri re një përkeqësim të dukshëm që nga viti 2012. Në librin e saj të vitit 2018 ajo e lidhi këtë trend me rritjen e përdorimit të smartfonëve dhe kohën para ekranit.
Një tjetër studim i rëndësishëm u publikua në vitin 2019 nga epidemiologia Kira Riehm. Ajo identifikoi një prag kritik: adoleshentët që kalonin më shumë se 3 orë në ditë në rrjetet sociale kishin rrezik dukshëm më të lartë për ankth, depresion dhe ndjenjë izolimi.
Më pas, në vitin 2021, ish-punonjësja e Meta, Frances Haugen, publikoi dokumente që tregonin se kompania ishte e vetëdijshme për efektet negative të algoritmeve të saj te adoleshentët, por kishte vazhduar aktivitetin për arsye fitimi.
Në shkurt 2024, qyteti i New York-ut, së bashku me shkollat dhe spitalet e tij, njoftoi se do të ndërmerrte veprime ligjore kundër rrjeteve sociale, duke u mbështetur pikërisht në këto studime dhe në dokumentet e publikuara nga Haugen.
Ky zhvillim shënon kalimin nga optimizmi i pakufishëm për internetin në një fazë të re përballjeje me pasojat e tij, sidomos për të rinjtë, një debat që sot po shndërrohet në një lëvizje të gjerë prindërish dhe institucionesh kundër gjigantëve të teknologjisë.
